O rodzinie.
Rodzina jest jedną z ważniejszych komórek społecznych. Rodzina to „grupa ludzi związanych specjalnymi, bliskimi więzami. Rodzina jest wtedy rodziną prawdziwą, gdy łączą ją bezpośrednie ścisłe więzy i całość życia. Charakter tych więzów, ich jakość, decyduje o jakości rodziny.” [1] Systemowe ujęcia rodziny uwzględnia jak ważne są zależności panujące w samej rodzinie. Z założenia uznaję, że rodzina jest najważniejszą komórką społeczną a do jej zadań należy między innymi wychowywanie dzieci. Zdarza się jednak, że czynniki społeczne i zdrowotne prowadzą do destabilizacji w obszarze funkcjonowania rodziny.
Rodzina to twór społeczny, który poprzez trwałe wewnętrzne relacje prowadzi to tworzenia nowych pokoleń. Rodzina uważana jest za jedną z ważniejszych wartości. Często nie możemy wyobrazić sobie bez niej życia. Dla każdego rodzina ma inne znaczenie i każdemu kojarzy się z czymś innym. Nie ma dwóch takich samych rodzin ani jednej definicji oddającej wielopłaszczyznowy charakter tej „instytucji”. Termin rodzina odnosi się zazwyczaj do pary małżeńskiej posiadającej dzieci, czyli osób, które połączone są więzią formalną i stosunkiem pokrewieństwa lub adopcji. [2]
Rodzina we współczesnym świecie ma charakter wielopłaszczyznowy i tak powinna być rozpatrywana. Uważam, że nie można być oceniana poprzez paradygmat jednej nauki. Istotne dla mojej pracy jest podniesienie dyskursu o tym co w rodzinie jest stałe i niezmienne.
Literatura przedmiotu wskazał, że rodzina w przeszłości nie zawsze miała taki charakter jak obecnie. Początkowy etap historii rodziny datowany jest już na IV wiek. Już w tak odległym czasie rodzina była traktowana jako istotny element społeczny. Rodzina zajmowała uwagę filozofów i reformatorów życia duchowego i społecznego. Zgodnie z danymi zawartymi w literaturze próby teoretycznej analizy życia rodzinnego i jej miejsca w społeczeństwie podejmował Arystoteles (384- 322 rok przed Chrystusem). W oparciu o swoją empiryczno- systematyczną metodę opracował teorię na temat rozwoju uczuć społecznych dziecka w rodzinie oraz wiązania go nie tylko z najbliższymi, ale również ze społeczeństwem, w którym żyje.[3]
Nie trzeba daleko szukać danych o rodzinie. Najbliższym i najbardziej powszechnym dokumentem pełnym opisów i odniesień do rodziny jest Księga Starego i Nowego Testamentu.[4] Opisane w Biblii dzieje ludzi przebiegają w rodzinie. Rodzina w Biblii uznana jest za najważniejszą komórkę całej społeczności. Stąd też jej członkowie utożsamiają się z narodem. Nikt nie żył odrębnie, każdy miał wyznaczone miejsce powiązane z właściwymi sobie obowiązkami. Rodzina w Biblii charakteryzuje się zbiorową odpowiedzialnością. [5]
Rodzina w Nowym Testamencie jest traktowana jako wzór życia rodzinnego. Mowa tutaj o Świętej Rodzinie. Józef i Maria żyli zgodnie, angażując się we wszystkie okoliczności życia. Troska o rodzinę jest wskazana w Piśmie Świętym: Kto nie dba o swoich, a zwłaszcza o domowników, zaparł się wiary i jest gorszy niż niewierzący.[6] Biblia nadal dla wielu kultur stanowi podwaliny do funkcjonowania rodziny.
W ujęciu kulturowym stosunek wiary do tworzenia rodziny ma duże znaczenie. Pismo Święte nakreśla normy i zasady postępowania. Chociaż nie ma w nim bezpośrednio zapisanych zasad życia w rodzinie, odnosi się ono do ogólnie przyjętych wartości trwania w wierze. Uważam, że rodzina mając podstawy wychodzące z wiary ukształtowała wiele postaw wewnętrznych funkcjonowania rodziny, charakterystycznych dla polskiej kultury.
Głównym czynnikiem, który wpływał na prowadzenie badań nad rodziną było traktowanie rodziny jako jedynej grupy społecznej, która wpływa na ciągłość biologiczną społeczeństwa. Etymologiczne ujęcie słowa „rodzina” określa jego istotę, która wyłania się z pojęcia „rodzenia”. Na podstawie tego uznano, że rodzina może być rozpatrywana jako ta wspólnota, której zadaniem jest głównie rodzenie potomstwa. [7]
Drugim czynnikiem jest traktowanie rodziny jako jedynego nośnika tradycji, dorobku kulturowego bliskiego i dalekiego otoczenia. Naturalny przekaz związany jest z nadzieją na przetrwanie i ocalenie własnej tożsamości. Wskazane powyżej czynniki były dotychczas głównymi powodami do podejmowania badań nad rodziną. Wśród badaczy tematyki familiologicznej można znaleźć kilka definicji rodziny:
A. Kamiński określa rodzinę jako podstawowy zespół wspólnoty życia. Pisze, że jest to wspólnota głównie emocjonalna gdzie przez wszystkie lata życia następuje wspólne wyrównywanie poglądów, ocen, tak wielkie jak to możliwe.[8] Ludzie kontaktują się ze sobą w sposób całościowy. Angażują do tej komunikacji wszystkie zmysły ma to umożliwić poznanie swoich wzajemnych złych i dobrych stron. Dla wielu dom jest podporą emocjonalną, ostoją bezpieczeństwa psychicznego.
J. Rembowski ujmuje rodzinę jako nieformalną, zinstytucjonalizowaną małą grupę społeczną, która jest elementem skomplikowanego systemu wzajemnych powiązań i uwarunkowań zachodzących między rodziną jako mikrostrukturą, a społeczeństwem jako makrostrukturą. [9] W taki ujęciu rodzina jawi się jako miejsce gdzie człowiek może zaznać szczęścia, miłość, potrzeby zwierzenia się, przeżycia konfliktów, zapewnia też poczucie bezpieczeństwa.
F. Adamski podaje, że rodzina to grupa społeczna, charakteryzująca się wspólnym zamieszkaniem członków, wspólnym nazwiskiem, wspólną własnością, ciągłością pokoleń i wspólnotą kultury duchowej. Powyższa definicja odbiega nieco od cech współczesnych rodzin. Nie zawsze w rodzinie jest wspólne nazwisko i nie zawsze oboje rodziców zamieszkuje z dziećmi. [10]
Literatura przedmiotu określa rodzinę jako środowisko wychowawcze. Znaniecki F., Kowalski St., Kamiński A., Nikitorowicz J., Izdebska J., Wroczyński R. twierdzili zgodnie, że pierwszym i podstawowym środowiskiem społecznym dziecka jest rodzina określana jako środowisko wychowawcze, w którym dorośli stwarzają zespół bodźców i warunków rozwojowych młodej generacji. Środowisko wychowawcze tworzą rodziny oddziaływaniami zamierzonymi o określonym natężeniu oraz sile wpływu na dziecko, jak również wpływy samorzutne o charakterze pozytywnym. [11] Za E. Trempałą, St. Kawulą i F. Adamskim traktuję rodzinę jako instytucję wychowawczą. Zgodnie z tym przekonaniem uważam, że rodzina jest pierwszą podstawową instytucją opieki, wychowania i kształcenia dziecka. Wychowanie ma charakter globalny ponieważ dzieci wychowuje się dla ogólnego dobra społeczeństwa i dobra wewnętrznego rodziny. Rodzina będąc instytucją wpływa wychowawczo na swoich członków, dokonuje tego przez wewnętrzne oddziaływania oraz wsparcie innych instytucji wychowawczych otoczenia społecznego. [12]
Rodzina wpływa na osobowość wszystkich jej członków. Ziemska M. pisze, że osobowość należy rozumieć jako „dynamiczną, hierarchiczną, mniej lub bardziej spójną, względnie trwałą całość złożoną, ze sprzężonych wzajemnie struktur, kształtującą się w relacjach społecznych i w wyniku rozwoju człowieka, w rezultacie pracy nad sobą.”[13] Rodzina należy do tak zwanych grup pierwotnych powstających zazwyczaj spontanicznie, z osobistych nieformalnych pobudek. Z genetycznego punktu widzenia rodzina bywa grupą pierwotną, jednak społeczeństwo stawia jej pewne warunki formalne. Dotyczą one np.: zawarcia związku małżeńskiego i przejęcia uprawnień nałożonych przez państwo. W życiu rodzinnym przeważa nurt osobisty, spontaniczny i nieformalny. [14]
Wszystkie przedstawione powyżej definicje ujmują rodzinę jako jeden z najważniejszych elementów życia społecznego. Każda definicja wskazuje, że rodzina ma kluczowe znaczenie w ogólnym rozwoju jednostki. Jedynie ujęcie kulturowe powoduje zmiany w obszarze jej postrzegania. Stąd też badania nad rodzinami mają charakter nieprzerwany i każde zmiany społeczne prowadzą do nowych poszukiwań w obszarze funkcjonowania rodziny w zmieniającym się świecie.
[1] Braun-Gałkowska M., W tą samą stronę – tom 2, Warszawa 1994, s. 23.
[2] Badora S., Zięba – Kołodziej B., Pedagogika opiekuńcza, perspektywy myślenia o rodzinie, WSiP, Warszawa 2015, s. 9.
[3] Izdebska J., Rodzina i jej funkcja wychowawcza, [w] Encyklopedia Pedagogiczna, pod red. W. Pomykało , Warszawa 1993, s. 700.
[4] Jakubiak K., Rodzina jako środowisko wychowawcze w czasach nowożytnych, Bydgoszcz 1995, s. 15/16.
[5] http://www.university.orygenes.pl/courses/ dostęp z dnia 20.12.2018.
[6] Nowy Testament, 1 List do Tymoteusza 5-8.
[7] Jakubiak K., Rodzina jako środowisko wychowawcze w czasach nowożytnych, Bydgoszcz 1995, s. 16
[8] Tamże, s. 16.
[9] Kamiński A., Funkcje pedagogiki społecznej, Warszawa 1982, s. 101.
[10] Remobowski J. Rodzina jako system powiązań [w] Ziemska M., (red) Rodzina i dziecko, Warszawa 1979.
[11] Adamski F., Socjologia małżeństwa i rodziny, Wprowadzenie, Warszawa 1982
[12] Czerderecka B., Dziecko i rodzina, społeczne powinności opieki i wychowania, Rzeszów 2007, s. 12-13
[14] Tamże, s. 12
[15] Bereźnicka M., Wychowanie dziecka we współczesnej rodzinie, Kraków 2014, s. 129.
[15] Tyszka Z., Socjologia rodziny, Warszawa 1974, s. 57.
Komentarze
Prześlij komentarz