Trochę o małżeństwie.

Małżeństwo jest przedmiotem zainteresowań wielu badaczy z obszaru psychologii, etnologii, pedagogiki i socjologii. Dowodem tego jest szereg publikacji naukowych dotyczących poniższej tematyki.

Literatura zawiera wiele definicji małżeństwa. W ujęciu encyklopedycznym małżeństwo na ogół ujmowane jest jako związek kobiety i mężczyzny uznawany przez prawo, religię i obyczaj. Klasyczna definicja małżeństwa brzmi „małżeństwo może być zdefiniowane jako prawnie usankcjonowany związek jednego lub więcej mężczyzn z jedną lub więcej kobiet, w nadziei, że będą oni grać rolę męża i żony”.  Autorzy tej definicji twierdzą, że każda ludzka wspólnota uważała w przeszłości i uważa dziś, że małżeństwo jest ważne dla dobrobytu społeczeństwa i jest ono zainteresowane sprawowaniem kontroli i regulacje prawną.  Próbę stworzenia uniwersalnej definicji podjęła Ira Reiss, która zaproponowała by za małżeństwo uważać „ społecznie akceptowany związek jednostek w rolach męża i żony z kluczową funkcją legalnego rodzicielstwa”. Definicja ta wprowadzona została w 1980 roku. Inna definicja W. Stephensa określa, że małżeństwo to „społeczny, legalny, seksualny związek rozpoczynający się publicznym obwieszczeniem  i zobowiązaniem podejmowanym z myślą o jego trwaniu. To wszystko jest objęte umową małżeńską, która określa obopólne prawa i obowiązki współmałżonków oraz prawa i obowiązki dotyczące wzajemnych stosunków między współmałżonkami i ich przyszłymi dziećmi”.

Różnice w definiowaniu są związane z kulturą społeczną w jakiej dane małżeństwo istnieje. U podstaw związku małżeńskiego, oprócz relacji emocjonalnych, są prawa i obowiązki. Owe wskaźniki ukształtowane zostały poprzez panujące w danej społeczności normy i zasady moralne, prawne i wiarę.

Można by stwierdzić, że współczesne czasy są niekorzystne dla klasycznej dotąd niezmiennej przez wiele pokoleń formy małżeństwa. Tradycyjny model funkcjonowania  systemu małżeńsko – rodzinnego zaburzony został  poprzez procesy i zjawiska społeczno - ekonomiczne takie jak:

•    atomizacja życia ludzkiego w różnych grupach społecznych,

•    narastająca konfliktowość i agresja między warstwami społecznymi, organizacjami politycznymi i gospodarczymi,

•   coraz mniejsza kontrola społeczna w środowisku lokalnym,

•   lekceważenie autorytetu władzy i innych znaczących osób w środowisku społecznym i globalnym społeczeństwie,

•  osłabienie więzi emocjonalnych w grupach ludzkich, zwłaszcza w środowisku miejskim i wiejskim,

•    emigracja zarobkowa coraz większej części społeczeństwa,

•    dynamiczny, rozwój Internetu i mass mediów,

•    coraz większe upowszechnienie kultury i wartości z państw wysoko cywilizowanych.

Wymienione powyżej elementy mają wpływ na pełnione w małżeństwie funkcje i role społeczne. Narastające zjawiska w ponowoczesnym świecie  powodują następujące procesy związane z życiem rodzinnym wskazane przez Z. Tyszkę:

1.  wzrost samorealizacji kobiet w celu spełnienia własnych ambicji i zainteresowań,

2.  partnerstwo członków w małżeństwie i rodzinie,

3.  dyferencjacja norm i wartości  przyjmowanych  przez członków rodziny,

4.  wypieranie przez współczesną rodzinę wartości tradycyjnych,

5.  atomizacja członków wspólnoty rodzinnej,

6.  zmniejszenie spójności i dezintegracji życia rodzinnego,

7.  wzrost liczby konfliktów i rozwodów małżeńskich,

8.   wzrost osób pozostających w konkubinacie lub stanie wolnym.

Małżeństwo odchodzi na dalszy plan ? Chyba jeszcze nie....

Zmniejsza się znaczenie małżeństwa usankcjonowanego społecznie i religijnie na rzecz kohabitacji i innych wolnych związków. Pomimo tych zmian małżeństwo w klasycznym wydaniu czyli sformalizowane jest najczęściej wybieraną formą życia przez większość Polaków. Zmiany w tym obszarze dotyczą jedynie relacji wewnątrz małżeńskich.

Stanisław Kawula wyodrębnił cztery podstawowe typy różnych struktur rodziny:

•   małżeństwa i partnerzy z dziećmi,

•   małżeństwa i partnerzy bez dzieci,

•   matki samotnie wychowujące dzieci,

•   ojcowie samotnie wychowujący dzieci.

Obok tej struktury należy dodać coraz bardziej powszechne małżeństwa w rodzinach tak zwanych patchworkowych.  Wraz ze wskazanymi modelami występują również rodziny alternatywne małżeństwa żyjące na próbę, rodziny kohabitacyjne. Obecnie niemałżeńskie formy życia nie są już dyskryminowane. Akceptowane są różnorodne modele małżeństw zarówno tradycyjnych jak i małżeństw bez dzieci, aż po formy uznawane dawniej za sprzeczne z naturą ludzką.

Wiara? Jak się ma do małżeństwa....

          Struktura małżeństwa przez wieki opierała się na doktrynach religijnych. Dzisiaj podkreśla się, że społeczeństwo staje się coraz bardziej autonomiczne, niezależne od religijności. Można mówić o dysharmonii pomiędzy doktrynami kościoła a postawami katolików w zakresie małżeństwa. W warunkach istnienia alternatywnych uniwersów symbolicznych, przyjmowane przez jednostkę zasady moralne są jednym z jej wielu elementów. Pomijając wartości religijne zmiany w postrzeganiu małżeństwa są też wynikiem odwlekania decyzji od jego zawarcia. W ostatnich latach wiek nowożeńców podniósł się do około 28 lat. Taki tryb jest wynikiem zmiany sposobu życia, który ułatwia odkładanie decyzji.

            Istotna dla obszaru małżeńskiego będzie desakralizacja. W świadomości wielu katolików zaciera się sakramentalny charakter związku. Zjawisko to jest widoczne w akceptacji społecznej dla rozwodu. Stąd też współczesne małżeństwo przestaje być związkiem na  całe życie a jest jedynie okresowym kontaktem. Współczesna rodzina przestaje być podstawą integracji działania jednostki. „Tutaj dobro jednostki staje się warunkiem trwania rodziny i to od realizacji owego dobra, rozumianego przede wszystkim jako emocjonalne samospełnienie, zależy ich identyfikowanie się już nie tyle z rodziną jako całością, ile z poszczególnymi jej członkami. Z podtrzymywania trwania rodziny jednostki przestają już czerpać poczucie sensu dla swojego życia. „ Poświęcenie się dla dobra rodziny” jest traktowane jako objaw braku asertywności, niż dowód dojrzałości i odpowiedzialności jednostki.”  

Pomimo wszelkich zmian panujących w kulturze społecznej małżeństwo pozostanie jej nierozerwalnym elementem. Zmiany w obszarze jego funkcjonowania i postrzegania  są bezpośrednio związane ze zmianami całego systemu wartości jednostki. Tym samym jego miejsce w społeczeństwie jest czymś stałym. 

Bibliografia

•  G. Makiełło- Jarza, Rodzina, w Encyklopedia psychologii, red. W. Szewczuk, Warszawa 1998, s. 23

•  J. Szymczak, Definicje rodziny, studia nad rodziną 6/2 (11) 151-165, 2002

•   http://bazhum.muzhp.pl/media//files/Pedagogika_Rodziny/ dostęp z dnia 02.01.2018

•   S. Kawula (2005), Kształty współczesnej rodziny, Toruń.

•  M. Racław–Markowska (2000), Od jednorodności ku różnorodności, modernizacja rodzin w Polsce, „Problemy Rodziny”, Nr 2–3.

•  M. M a r o d y, Jednostka po nowoczesności. Perspektywa socjologiczna, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2014,

•   H. Cudak (2010), Zagrożenia emocjonalne i społeczne dzieci z rodzin rozwiedzionych,

Toruń.